Fotograferen vanuit een boshut

Ik heb onlangs de beelkwaliteit bij weinig licht kunnen testen van mijn nieuwe camera, de Nikon D7100. Ik heb samen met een paar andere fotografen een dagje in een boshut gezeten en vanuit daar mooie foto’s kunnen maken van onder andere de Kuifmees en de Glanskop.
Het voordeel van een echte fotohut is dat de vogels gelokt worden met voer, iets wat in de wintermaanden wel prettig is voor de dieren, en dat levert min of meer gegarandeerd sukses op wat betreft de mogelijkheden om een aantal soorten vast te leggen. Echter, in het bos is er vaak minder licht, de meeste bosvogels zijn vrij klein en schichtig, dus je hebt relatief snelle sluitertijden nodig om ze te ‘bevriezen’.
Gecombineerd met weinig licht betekent dit dat de ISO’s omhoog moeten, maar hoever kun je gaan met een moderne camera? Onderstaande Glanskop is vastgelegd bij ISO 2500, iets wat met mijn D300s toch echt geen bruikbaar resultaat had opgeleverd!

wpid1368-FGB_3524-2.jpg

500mm, 1/250s bij f/6.3 en iso 2500

Betekent dit nu dat voortaan ongestraft hoge ISO’s kunnen worden gebruikt? Nee, zoals altijd moet je dit met beleid doen. Ten eerste is het belangrijk dat er goed belicht wordt, liever iets over-belichten dan onder-, want als je later het RAW bestand terugcorrigeert zal de ruis verder verminderen. Verder moet je onderwerp redelijk in beeld zijn, bij bovenstaande foto is bijvoorbeeld de breedte teruggesneden van 6000 naar 3500 pixels (en uiteindelijk natuurlijk voor het blog gebruik naar 950 pixels). Maar je zult altijd nog gebruik moeten maken van een goede ‘ontruiser’, een stuk software dat helemaal is toegespitst op ruis verwijdering. Ik gebruik zelf al jaren de plug-in van Neat Image en ben daar zeer tevreden over.

Uiteraard moet de foto ook perfekt scherp zijn, want door de ruisverwijdering verlies je altijd wat details.
Onderstaande foto van de Kuifmees tont een perfekt scherpe ISO 1400 foto naar mijn mening.

wpid1372-FGB_3940-6.jpg

500mm, 1/160s bij f/6.3 en iso 1400

Dit was zowiezo voor mij de eerste keer dat ik een Kuifmees heb kunnen vastleggen, wat een prachtig vogeltje is dat toch, ik ben er zeer blij mee! Temeer omdat het ook nog eens ongelooflijk snelle schichten zijn, ze zitten over het algemeen niet langer dan 1 √† 2 tellen stil! Dus ook al heb je veel vogeltjes bij de hut, je moet ook nog eens snel reageren en je camera heel goed kennen om snel een instelling zoals bijv. belichtingcompensatie te kunnen aanpassen. Gelukkig kwam ook de Roodborst af en toe even langs en deze vogel is de rust zelve, je hebt meestal alle tijd om de compositie te bepalen, je instelingen te optimaliseren en meerdere foto’s te maken.

wpid1370-FGB_3671-2.jpg

500mm, 1/160s bij f/6.3 en iso 1800

Aangezien de vogels gevoerd worden moet je voor een natuurlijk uitziende plaat er ook nog voor zorgen dat je ze vastlegd zonder dat ze een bek vol voer hebben, dus goed opletten, tussen de happen door fotograferen! Onderstaande Boomklever kwam regelmatig langs, maar ging gelukkig af en toe ook even karakteristiek aan de boom “kleven”, zoals op onderstaande foto mooi te zien is.

wpid1374-FGB_3953.jpg

500mm, 1/250s bij f/6.3 en iso 800

Uiteindelijk was het een heerlijk dagje in de hut, een beetje koud, maar resulterend in mooie plaatjes en zeer leerzaam wat betreft het verkennen van de ISO grenzen van mijn D7100. Ik weet nu dat ik in principe met het onderwerp redelijk in beeld zonder problemen tot ISO 2500 kan gaan en als het onderwerp vol in beeld is zelfs tot ISO 3200, dit is toch wel ruim een stop beter dan met mijn D300s. Als ik een FX (fullframe) camera had gehad dan had ik zelfs tot ISO 6400 kunnen gaan, maar dan miste ik weer de brandpuntverlenging…:-)
Overigens zijn voor extra stabiliteit alle bovenstaande foto’s geschoten vanaf een rijstzak, stabilisator uit.

Als laatste nog een foto van een bekende tuin/bos vogel, de Pimpelmees, die in een bijzondere setting wel weer erg fraai is om vast te leggen!

wpid1376-FGB_4065-2.jpg

500mm, 1/160s bij f/6.3 en iso 1400

Lekker badderend in het vijvertje, helaas te weinig licht om het razendsnelle wassen vast te leggen, maar vlak erna als de vogel al stil zit, en de druppels nog niet neergedaald zijn…:-) Deze foto is uit de hand geschoten met de beeldstabilisator aan, welke z’n werk goed heeft verricht!

Vogels in de sneeuw

Afgelopen zondag heb ik met twee foto collega’s van natuurfotoforum in de vogelhut van Menno Schaefer gezeten en we hebben ondanks de kou fraaie plaatjes kunnen schieten, met name toen het begon te sneeuwen. Het was een zwaar bewolkte dag, later dus sneeuw en dat betekent natuurljk weer relatief lange sluitertijden en hoge ISO instellingen. Alle foto’s zijn weer geschoten met de Sigma 50-500 OS lens.

wpid1084-FGB_0151-2-2013.jpg

500mm, 1/100s bij f/6.3 en iso 1400

Ik had de camera op de ‘snelvuur’ stand staan, met de verticale grip kunnen er 8 beelden per seconde worden geschoten met de Nikon D300s. Hierdoor is het mogelijk om een foto zoals van bovenstaande Pimpelmees te maken, een mooi moment uit de serie met relatief weinig vogel bewegings onscherpte. Alle foto’s zijn geschoten vanaf statief, met een onderste sluitertijd grens van 1/100 sec, later 1/160 sec. om toch de beweging zogoed mogelijk te bevriezen. Uiteraard resulteerde dat wel in hoge ISO waardes, maar omdat je in de hut dichtbij de vogels zit, krijg je ze groot in beeld en bij het verkleinen naar web formaat valt dan de ruis wel mee. Overigens valt dat ook mee als je de foto print, alle getoonde foto’s kunnen makkelijk op A3+ formaat afgedrukt worden.

wpid1094-FGB_1112-2013.jpg

500mm, 1/160s bij f/6.3 en iso 1600 en -2/3 stop compensatie

Hierboven een Koolmees, de sneeuwvlagen trotserend…

wpid1096-FGB_1140-2013.jpg

500mm, 1/160s bij f/6.3 en iso 900, +2/3 stop compensatie

De Roodborst zit op het bevroren plasje, mooi kontrasterend met de sneeuw op het ijsvloertje.

wpid1092-FGB_1070-2013.jpg

500mm, 1/160s bij f/6.3 en iso 1400, -1 stop compensatie

Ook deze Pimpelmees zet zich schrap, er stond een harde wind en dat leverde erg veel stuifsneeuw op.

wpid1090-FGB_1061-2-2013.jpg

500mm, 1/125s bij f/6.3 en iso 1600, -2/3 stop compensatie

Ook de Grote Bonte Specht liet zich weer zien. Bovenstaand mannetje probeerde een beetje uit de wind te blijven achter de stam. De foto is gemaakt op een klein momentje van windstilte, wat hier “gewoon” vallende sneeuw oplevert in plaats van sneeuw strepen!

wpid1088-FGB_0566-2-2013.jpg

500mm, 1/160s bij f/6.3 en iso 500, +4/3 stop compensatie

Ook bovenstaande vrouwtjes Merel ging er even goed voor zitten op het ijsvloertje, een lastige licht situatie met een donkere vogel in een witte omgeving. Deze foto is 1,3 stop overbelicht omdat anders de Merel veel te donker zou zijn geweest. Hier is ook goed te zien hoeveel kleurschakeringen er in het ogenschijnlijk saaie bruine verenpak zitten!

wpid1086-FGB_0507-2013.jpg

500mm, 1/160s bij f/6.3 en iso 360, +4/3 stop compensatie

De laatste foto is van een Vinkenman, en laat ook goed zien hoeveel kleurschakeringen deze vrij algemene vogel heeft.

Tuinvogels bij weinig licht

Deze winterse dagen is er vaak weinig licht en ook nog vrij kort op een dag. Als je regelmatig vogels in de tuin hebt die op voer afkomen dan kan je ondanks de licht beperkingen een aantal dingen doen om toch redelijke foto’s te maken van de vogeltjes.
Zorg alleerst ervoor dat de afstand tussen jou en de vogels zo kort mogelijk is, liefst heb je de vogel vol in het zoekerbeeld. Uiteraard scheelt het of je Pimpelmeesjes of Vlaamse Gaaien in de tuin hebt en het is natuurlijk ook afhankelijk van de gebruikte brandpuntafstand. Het voordeel van deze manier is dat zelfs al moet je ISO behoorlijk omhoog, bij het verkleinen voor webformaat worden de ruispixels aanzienlijk kleiner omdat het vogeltje vol in beeld is.

500mm, 1/100s bij f/6.3 en iso 1250

500mm, 1/100s bij f/6.3 en iso 1250

De getoonde foto’s zijn allen geschoten met de Nikon D300s en de Sigma 50-500 OS f/4.5-6.3, liggend op een rijstzak in de raamopening. Houdt er rekening mee dat als de sluitertijd te langzaam is dat de beweeglijkheid van de vogel roet in het eten kan gooien, ook al is de camera perfekt ondersteund zoals op een rijstzak. Een ander nadeel van echt dichtbij is dat de scherptediepte ook heel klein is, zeker bij veel tele en een grote lensopening, maar zelfs bij mijn lens waar de volle opening ‘slechts’ f/6.3 is moet ik hier al rekening mee houden. En extra diafragmeren is geen optie want er is juist weinig licht en dan gaat de ISO weer omhoog…..

500mm, 1/100s bij f/6.3 en iso 720

500mm, 1/100s bij f/6.3 en iso 720

Als je werkt met een fullframe camera zoals de Nikon D600, 700 of 800 danwel de Canon 5d Mk2 of Mk3, dan heb je absoluut nog een ISO voordeel en kun je al snel twee stops hogere ISO kiezen zonder detailverlies. Ik moet het echter doen met een APS-C sensor, en ISO 1600 is echt wel het maximum wat ik kan gebruiken. Uiteraard is er tegenwoordig erg goede ruisverwijderingsoftware, mijn favoriet is Neat Image, maar ook Lightroom 4 is erg goed.

500mm, 1/100s bij f/6.3 en iso 1250

500mm, 1/100s bij f/6.3 en iso 1250

Verder is een goede belichting ook belangrijk, je kunt beter iets overbelichten en dan vervolgens het RAW bestand tijdens ‘ontwikkelen’ wat terugnemen in de belichting dan andersom. Als je een hoge ISO foto onderbelicht en je moet naderhand tijdens het ‘ontwikkelen’ ook nog donkere partijen gaan oplichten dan krijg je gegarandeerd nog meer ruis. Zowiezo is ruis storender in donkere partijen dan in lichte, en als je onderwerp een lichte achtergrond heeft dan heb je snel minder problemen met die ruis. Wel zorgen dat je belichtingscompensatie uitvoert, anders moet je de vogel weer oplichten!

500mm, 1/100s bij f/6.3 en iso 450, +2/3 stop compensatie

500mm, 1/100s bij f/6.3 en iso 450, +2/3 stop compensatie

Zoals bovenstaande foto’s laten zien, je kunt echt nog wel fotograferen bij weinig licht als je aan een aantal randvoorwaarden voldoet. Je kunt natuurlijk ook wachten tot het lente wordt…..